Bağımsız denetim ile YMM tam tasdik arasındaki farklar

Yönetim kurulları ve finans yöneticileri sıklıkla şu soruyla karşılaşır: Şirketimiz zaten yeminli mali müşavire tam tasdik yaptırıyorsa ayrıca bağımsız denetime ihtiyaç var mı? Ya da bağımsız denetime tabi olduğumuza göre tam tasdik gereksiz mi? Her iki hizmet de bir meslek mensubunun şirketin kayıtlarını incelemesine dayandığı için ilk bakışta birbirine benzer görünür.

Ancak iki hizmet farklı kanunlardan doğar, farklı sorulara cevap verir ve farklı kişilere hitap eder. Bağımsız denetim ticaret hukukunun, tam tasdik ise vergi hukukunun bir aracıdır. Bu yazıda iki hizmeti yasal dayanak, kapsam, yetkili meslek mensubu, rapor ve sorumluluk açısından karşılaştırıyoruz.

Yasal dayanak ve amaç

Bağımsız denetimin dayanağı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 397 ve devamı maddeleridir. Hangi şirketlerin denetime tabi olduğu 6434 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenir. TTK 398'e göre denetim; finansal tabloların Türkiye Muhasebe Standartlarına, kanuna ve esas sözleşmenin ilgili hükümlerine uyup uymadığını ve şirketin malvarlığı ile finansal durumunun dürüst resim ilkesine uygun yansıtılıp yansıtılmadığını değerlendirir. Kısacası amaç, finansal tablo kullanıcılarına tabloların güvenilirliği hakkında makul güvence vermektir.

YMM tasdikinin dayanağı ise 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu'nun 12. maddesi ile bu maddeye dayanılarak çıkarılan ve 02.01.1990 tarihli, 20390 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yeminli Mali Müşavirlerin Tasdik Edecekleri Belgeler, Tasdik Konuları, Tasdike İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'tir. Yönetmelik, tasdikin amacını hesapların gerçeğe uygun tutulmasını ve mükelleflerin doğru beyanda bulunmasını sağlamak, vergi idaresi ile mükellef arasındaki ilişkide güveni tesis etmek olarak tanımlar. Uygulamada tam tasdik denildiğinde, Yönetmelik'in 7. maddesinde sayılan yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi ile ekli mali tabloların tasdiki kastedilir.

Karşılaştırma tablosu

Kim yapabilir, nasıl seçilir?

TTK 400'e göre bağımsız denetçi, 3568 sayılı Kanun'a göre ruhsat almış yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir unvanını taşıyan ve KGK tarafından yetkilendirilen kişiler ya da ortakları bu kişilerden oluşan sermaye şirketleri olabilir. Dolayısıyla her yeminli mali müşavir kendiliğinden bağımsız denetçi değildir; KGK yetkilendirmesi ayrıca gerekir. Denetçiyi şirket genel kurulu, görev yapacağı faaliyet dönemi bitmeden seçer ve seçim ticaret siciline tescil edilip ilan edilir.

Yeminli mali müşavir olabilmek için ise 3568 sayılı Kanun'un 9. maddesine göre en az on yıl serbest muhasebeci mali müşavirlik yapmış olmak, yeminli mali müşavirlik sınavını vermiş olmak ve ruhsat almış olmak gerekir. Tasdik hizmeti, mükellef ile YMM arasında yapılan tasdik sözleşmesine bağlanır. Yönetmelik'in 10. maddesine göre sözleşmenin bir örneği, sözleşme tarihinden itibaren 15 gün içinde YMM tarafından Bakanlığa gönderilir. Yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinin tasdikine ilişkin sözleşmeler ise ilgili vergilendirme döneminin ilk ayı içinde düzenlenir.

Kapsam, çalışma yöntemi ve rapor

İki hizmet de belgelere ve kayıtlara dayalı inceleme içerse de odak noktaları farklıdır:

• Bağımsız denetim, finansal tabloların bütününe odaklanır. Önemlilik ve risk değerlendirmesine dayanır; iç kontrol, envanter ve muhasebe sistemi bu çerçevede ele alınır. Yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporundaki finansal bilgilerin denetlenen tablolarla tutarlılığı da kapsamdadır.
• TTK 398/4 uyarınca denetçi, riskin erken saptanması sistemi ve komitesine ilişkin ayrı bir rapor da düzenleyip yönetim kuruluna sunar.
• Tam tasdik, beyanname ve ekli mali tabloların vergi kanunlarına uygunluğuna odaklanır. Yönetmelik'in 8. maddesine göre tasdik, dönem başından itibaren sürekli denetimle veya dönem kapandıktan sonra yapılacak denetimle yürütülebilir; YMM karşıt inceleme yapabilir.
• Bağımsız denetimin çıktısı, finansal tabloların gerçeğe uygunluğu hakkında görüş içeren denetçi raporudur. Tam tasdikin çıktısı ise vergi idaresine yönelik tasdik raporudur.

Yönetmelik, YMM'ye tasdik süreci için geniş bir bilgi erişimi tanır. Sözleşme yapılan YMM; tasdik konusuyla ilgili tüm defter, kayıt ve belgeleri incelemeye, yöneticilerden ve iç denetçilerden bilgi istemeye, yönetim kurulu ve genel kurul toplantılarına katılarak tasdik faaliyetiyle ilgili açıklama yapmaya yetkili kılınmış sayılır. İnceleme kural olarak şirketin iş yerinde yapılır; sürekli denetlemede bu esastır. Bu yetkiler, tasdikin yalnızca beyanname üzerinde şekli bir kontrol olmadığını gösterir.

Sorumluluk ve hukuki sonuçlar

3568 sayılı Kanun'un 12. maddesine göre yeminli mali müşavirler yaptıkları tasdikin doğruluğundan sorumludur. Tasdikin doğru olmaması hâlinde, tasdikin kapsamı ile sınırlı olmak üzere, ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulurlar. Bu sorumluluk, tam tasdikin vergi idaresi açısından taşıdığı ağırlığın temelidir.

Bağımsız denetimde ise yaptırım şirket açısından doğrudan ticaret hukukuna bağlıdır. TTK 397/2 uyarınca denetime tabi olduğu hâlde denetlettirilmemiş finansal tablolar ve yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu düzenlenmemiş hükmündedir. Denetçi de mesleki sorumluluk ve gözetim bakımından KGK düzenlemelerine tabidir.

Birlikte gerekebilir mi?

Evet. İki hizmet farklı yükümlülükleri karşıladığı için bir şirket hem bağımsız denetime tabi olabilir hem de vergi yönünden tam tasdik yaptırmayı tercih edebilir. TTK 397 kapsamındaki yükümlülük, KGK yetkili denetçinin Türkiye Denetim Standartlarına göre yaptığı denetimle yerine getirilir; YMM tasdik raporu bu denetimin yerine geçmez. Aynı şekilde bağımsız denetim raporu da vergi mevzuatının YMM tasdikine bağladığı işlemlerde tasdik raporunun yerini tutmaz.

İki hizmetin aynı meslek mensubu veya aynı grup tarafından verilmesi düşünülüyorsa TTK 400'deki bağımsızlık koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. Bu madde, şirketin defterlerinin tutulmasına veya finansal tablolarının hazırlanmasına katkıda bulunan kişilerin o şirkette denetçi olmasını yasaklar.

Şirketinizin yükümlülüklerini netleştirmek için sorularınızı Galata Audit ekibine iletebilirsiniz.